KAYBEDİLMİŞ TARİHİ KÜRD ŞEHİRLERİ

Şiraz şehri Zend Kürd Devlet'inin (1750-1794) başkentiydi.

Etnik Kürdistan, bugün kendisini Kürt olarak tanımlayan toplulukların topluca bulundukları alana verilen isimdir ve bu sınırlar gittikçe küçülmektedir. Günümüzde Kürtlerin bir devleti olmadığı için, Kürdistan, Kürtlerin etnik çoğunluk oluşturdukları alanlar olarak tanımlanır.

Kürtler; doğuda Farslar, batıda Türkler ve güneyde Araplar olmak üzere Ortadoğu’nun diğer üç büyük etnik yapısıyla komşudurlar. Öte yandan kuzeyde Ermeniler ve Gürcüler, kuzeybatıda Azeriler ile birlikte Talışlar ve Gilanlar, kuzeybatıda Lazlar ve güneybatının bir kısmında Türkmenler, güneydoğuda ise Kaşkai gibi irili ufaklı birçok halk ile yan yana yaşamaktadırlar.

Kürdistan etnik coğrafyası giderek küçülmektedir. Son bin yıl içinde, Hamedan’ın güneyinden başlayarak İsfahan ve Şirazı’ı da içine alan ve Hürmüz Körfezi’ne kadar olan kısım ve Elbruz'dan Dağıstan'a kadar olan kısım kalıcı olarak kaybedilmiştir. Lübnan Dağları’nı da içine alan ve Suriye Çölleri’nin kuzeyinde kalan alanlar kalıcı olarak kaybedilmiş ve Kürt etnik sınırı Suriye-Türkiye sınırı yakınına kadar geri çekilmiştir. Berazi ve Milli Kürtleri’nin en az yarısı Suriye’de Araplaşma eğilimine girmişlerdir ve Şam’a kadar uzanan bir Kürt kolu yok olmuştur. Kürt Dağları / Çiyayê Kurmênc tarafında Afrin’in işgaliyle birlikte bu tehlike daha da büyümüştür. Yine son bin yılda Bizans-İslam çekişmesi sebebiyle M.Ö 16. yüzyıldan beri Kürtlerin ikincil bir yurdu olan Kızılırmak Havzası / Anadolu’nun doğusu kaybedilmiş ve bu sınır neredeyse Fırat’a kadar gerilemiştir. Arada Konya-Ankara-Kırşehir-Yozgat-Tokat beşgeninde Kürt öbekleri kalmıştır. Urartular döneminden beri Kürt varlığını bildiğimiz Kuzey Karadeniz ve Pontus’taki Kürt etkinliği tamamen sonlanmıştır. Roma’nın bölgeyi istilası bu bölgelerdeki Kürt varlığını tüketmiştir. Karadeniz Kürtleri, örneğin Hemşinler büyük oranda Ermenileşmiştir. En az 8 bin yıldan bu yana Kafkasya’da bulunan Kürt varlığı, 9. yüzyıldan itibaren doruğa çıkmıştır ve önce Rusların 18. Yüzyılda bölgeye akınlarıyla kırılmış, 20 yüzyılın başındaki etnik kıyımlardan sonra da kırıma uğratılmıştır. 1990’dan itibaren Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan’daki Kürt varlığı sonlandırılmıştır. Ermenistan’daki Ezidi Kürtler yerlerini korurken Müslüman Kürtler, Azerbaycan’a göç etmiş ve burada yeni Azeri kimliği içinde asimile olmuşlardır. 25.000 dolayında Kürt toplu olarak Ukrayna’ya göç etmiş ve Xarkov’a yerleşmiştir; Ukrayna-Rusya savaşı ile birlikte bunlar tümden dağılmışlardır. Xoy Hanlığı olarak bilinen Dumbeli Kürt Mirliği’nin 19. yüzyıldaki çöküşü ile birlikte o zamanlar Tebriz’de bulunan Kürt etnik sınırı Urmiye Gölü’nün güneyine kadar çekilmiştir.

Kürt etnik nüfusu Kürdistan’ın dışında Anadolu’da bir öbek ve Horasan’da bir öbek olarak bulunmaktadır. Bunun dışında Türkiye’nin batısındaki birçok ilde Kürt nüfusu %10 ve üstünde seyretmektedir. Kazakistan, Tacikistan, Afganistan, Pakistan, Hindistan, Arap Irak’ı, Lübnan, Beyrut, Mısır ve Doğu Türkistan’da Kürt toplulukları vardır.

Kürt etnisitesinin yaşam alanlarının en çarpıcı jeofizik özelliği dağlık oluşudur. Esas olarak Coğrafik Kürdistan, Zagros dağlarının orta ve kuzey kısmı, Toros ve Pontus dağlarının üçte ikilik doğu bölümü ile Amanos Dağları’nın kuzey kesimlerini kapsar. Anadolu Kürtleri, Toros ve Pontus dağlarının yamaçlarını mesken tutmuşlardır. Horasan’daki Kürtler, Elbruz Dağları’nın doğu kanadı olan Rewend dağlık bölgesini tercih etmişlerdir. Kazakistan'a sürgün edilen Kürtler ovalarda yaşayamamış, defalarca dağlık alanlarda yaşamak için başvuruda bulunmuşlardır.

06/2023

İbrahim Halil Baran

Secret Military Document: How The Invader İslamo-Fascist Turkish State Erased the Names of Kurdistan’s Villages, Mountains, and Rivers

Republic of Turkey
General Staff Presidency
First Department, First Section
Document No.: 15239
Ankara – August 26, 1940

To: The Presidency of the Council of Ministers (Prime Ministry)

Subject:

In Hatay Province and the eastern provinces, there are a large number of foreign names used for towns, villages, rivers, mountains, and other geographical features. These names are considered unsuitable not only for our nation and schoolchildren, but also because they may be exploited by foreign powers that harbor particular intentions toward our country.

Therefore, it is regarded as a cultural and historical necessity to replace all foreign names currently in use in Hatay and the eastern provinces with names of Turkish origin or to introduce new Turkish names.

It is anticipated that the use of these new names in topographical maps, books, school textbooks, and all publications will make it easier for the nation and future generations to learn and adopt them at an early age. I therefore request your approval so that the necessary measures may be taken.

The matter has also been submitted to the Ministry of Foreign Affairs and the Ministry of the Interior.

Chief of the General Staff
Field Marshal
(Signature)

Assessment

This document illustrates the Turkish state's long-standing policy of erasing the national identity of non-Turkish peoples, particularly the Kurds, through the systematic replacement of traditional place names with Turkish ones.

The renaming of places was not merely an administrative measure; it was a deliberate security and assimilation policy aimed at consolidating the new Turkish nation-state while erasing the historical presence of Kurds and other peoples in the region. This policy began in the early years of the Republic and was implemented in successive phases, especially during the 1940s and after military coups.

Most of these changes took place in the eastern and southeastern provinces of Turkey, that is, in Kurdistan. According to various studies, approximately 4,000 Kurdish and Zazaki place names were changed. For example, Dêrsim was renamed Tunceli, and Amed was renamed Diyarbakır.

These measures were largely implemented following the suppression of Kurdish uprisings, including those of 1925, 1926–1930, and 1937–1938. The renaming campaign thus became a tool for creating an official historical narrative and imposing a Turkish identity upon regions with a distinct historical and cultural heritage.

The document demonstrates that the naming policy was viewed not only as a cultural issue but also as an element of state security and military strategy. The General Staff supervised and supported its implementation, which went hand in hand with forced resettlement policies and other measures directed against Kurdish regions.

In summary, the renaming campaign formed part of a broader state project to reshape history and construct a unified Turkey according to the principle of “One Nation, One Language, One Flag” by reducing or eliminating visible expressions of ethnic and cultural diversity. As such, it became a classic instrument of nationalist assimilation and a central component in the construction of the modern Turkish nation-state.

___________________________

Gizli Askerî Belge: işgalci islamo-faşist türk devleti Kürdistan'ın Köy, Dağ ve Nehir Adlarını Nasıl Sildi?

Hazırlayan: Muhammed Salih Kadri

Türkiye Cumhuriyeti
Genelkurmay Başkanlığı
Birinci Daire, Birinci Şube
Belge No: 15239
Ankara – 26 Ağustos 1940

Kime: Bakanlar Kurulu Başkanlığı (Başbakanlık)

Konu:

Hatay ve doğu vilayetlerinde şehir, kasaba, köy, nehir, dağ ve benzeri coğrafi yerlerin adları arasında çok sayıda yabancı isim bulunmaktadır. Bu isimler yalnızca milletimiz ve okul çağındaki çocuklarımız açısından değil, aynı zamanda ülkemiz üzerinde özel emeller besleyen dış düşmanlarımız açısından da önem taşımaktadır.

Bu nedenle, Hatay ve doğu vilayetlerinde hâlen kullanılmakta olan bütün yabancı isimlerin Türk kökenli isimlerle değiştirilmesi veya bunların yerine yeni Türkçe isimlerin verilmesi kültürel ve tarihî bir gereklilik olarak görülmektedir.

Bu yeni isimlerin topoğrafik haritalarda, kitaplarda, okul ders kitaplarında ve bütün yayınlarda kullanılmasıyla milletimizin ve gelecek nesillerin bu isimleri erken yaşlardan itibaren öğrenmelerinin kolaylaşacağı öngörülmektedir. Bu sebeple gerekli tedbirlerin alınabilmesi için onayınızı arz ederim.

Konu ayrıca Dışişleri Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığına da sunulmuştur.

Genelkurmay Başkanı
Mareşal
(İmza)

Değerlendirme

Bu belge,işgalci islamo-faşist türk ırk devletinin işgal ettiği kürdlerin, ulusal kimliğini silmeye yönelik uzun süreli politikasını gözler önüne sermektedir. Bu politika, şehir, köy, dağ ve nehir adlarının sistemli biçimde türkçe isimlerle değiştirilmesi yoluyla uygulanmıştır.

Yer adlarının değiştirilmesi yalnızca idarî bir uygulama değil, aynı zamanda Kürdistan'ı işgal ve ilhaka dayanan sahte, yapma, çakma bir türk ulus-devletini güçlendirmeyi ve Kürdistan'da yaşayan kürdlerin ve diğer halkların tarihî varlığını görünmez kılmayı amaçlayan işgalci ırkçı bir asimilasyon stratejisiydi. Bu politika cumhuriyet olmadığı halde cumhuriyet dedikleri türk ırk devletinin ilk yıllarında başlamış ve özellikle 1940'lı yıllarda ve askerî darbeler sonrasında yoğunlaştırılarak sürdürülmüştür.

Bu değişikliklerin büyük bölümü işgalci islamo-faşist Türkiye'nin doğu ve güneydoğu vilayetleri dedikleri Kuzey Kürdistan şehirlerinde, gerçekleştirilmiştir. Çeşitli araştırmalara göre yaklaşık 4.000 kürdçe ve zazakî yer adı değiştirilmiştir. Örneğin Mameki/Dêrsim adı Tunceli, Amed adı ise Diyarbakır olarak değiştirilmiştir.

Bu uygulamalar, 1925, 1926–1930 ve 1937–1938 yıllarındaki kürdkıyamlarının bastırılmasının ardından daha da hız kazanmıştır. Böylece yer adlarının değiştirilmesi, resmî bir tarih anlatısı oluşturmanın ve farklı tarihî ve kültürel kimliğe sahip bölgelerde işgalci islamo-faşist türk kimliğini dayatmanın araçlarından biri haline gelmiştir.

Belge, isim değiştirme politikasının yalnızca kültürel bir mesele olarak değil, aynı zamanda devlet güvenliği ve askerî stratejinin bir parçası olarak görüldüğünü göstermektedir. Genelkurmay, bu politikanın uygulanmasını denetlemiş ve desteklemiştir. Politika, zorunlu iskan uygulamaları, sürgünler ve kürd ülkesi Kürdistan bölgelerine yönelik diğer işgalci soykırımcı katliamcı tedbirlerle birlikte yürütülmüştür.

Özetle, yer adlarının değiştirilmesi politikası, etnik ve kültürel çeşitliliğin görünür izlerini ortadan kaldırarak "Tek Millet, Tek Dil, Tek Bayrak" işgalci ırkçı anlayışı doğrultusunda yapma-çakma bir Türkiye yaratmayı amaçlayan daha geniş bir devlet projesinin parçası olmuştur. Bu yönüyle söz konusu uygulama, milliyetçi asimilasyonun klasik araçlarından biri ve işgalci türk ulus-devletinin inşa sürecinin temel unsurlarından biridir.